Rozwód to nie tylko zakończenie związku małżeńskiego, ale często także konieczność uregulowania kwestii majątkowych. Dla wielu osób, proces ten bywa niezwykle trudny i przytłaczający, w szczególności jeśli wymaga on również podziału dorobku. W praktyce podział ten może być źródłem konfliktów, dlatego warto dobrze zapoznać się z obowiązującymi zasadami prawnymi oraz procedurami.
Ustawowa wspólność majątkowa – co warto wiedzieć?
W Polskim prawie domyślnym ustrojem majątkowym między małżonkami jest wspólność majątkowa, która powstaje w chwili zawarcia związku małżeńskiego – chyba że małżonkowie zawrą wcześniej umowę majątkową małżeńską (tzw. intercyzę). Do majątku wspólnego zaliczane są zarówno aktywa, czyli na przykład nieruchomości, samochody, jak i pasywa - na przykład kredyty, pożyczki.
W skład majątku wspólnego w szczególności wchodzą:
- wynagrodzenia za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
- dochody z majątku wspólnego, jak i majątku osobistego np. czynsz z wynajmu mieszkania, które jeden z małżonków otrzymał w spadku;
- nieruchomości nabyte w trakcie małżeństwa;
- ruchomości np. samochody, sprzęty RTV/AGD;
- środki zgromadzone na rachunkach bankowych oraz na rachunkach emerytalnych.
Co pozostaje majątkiem osobistym?
Majątek osobisty to majątek, którym zazwyczaj dysponuje każdy ze współmałżonków, i co ważne nie podlega on podziałowi.
Do majątku osobistego zalicza się m.in.:
- majątek nabyty przed zawarciem małżeństwa;
- darowizny lub spadki uzyskane wyłącznie przez jednego małżonka;
- odszkodowania za szkody osobiste;
- przedmioty o charakterze osobistym.
Kiedy można dokonać podziału majątku?
Podział majątku jest możliwy dopiero po ustaniu wspólności majątkowej, czyli najczęściej w momencie uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Zgodnie z art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (kro), „W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku." Niemniej w przypadkach, gdy np. małżonkowie podpisali u notariusza intercyzę, lub gdy jeden z małżonków trwoni majątek można znieść wspólność majątkową.
Metody podziału majątku: umowna vs sądowa
Istnieją dwie drogi uregulowania spraw majątkowych:
podział polubowny (ugoda między małżonkami)
Najlepszy oraz najszybszy sposób podziału majątku to zawarcie umowy przez byłych małżonków. Umowę taką można sporządzić w dowolnej formie, najlepiej u notariusza. W umowie należy dokładnie określić, kto przejmuje dany składnik majątku wspólnego oraz czy przewidziane są jakieś spłaty na rzecz drugiej strony.
Zalety:
- szybki przebieg;
- niższe koszty niż postępowanie sądowe;
- możliwość elastycznego ustalenia szczegółów.
podział sądowy
W przypadku braku porozumienia między małżonkami, sprawa trafia do Sądu Rejonowego (Wydziału Cywilnego). Jest to zazwyczaj proces długotrwały i kosztowny, często wymagający powołania biegłych i rzeczoznawców (oraz poniesienia ich kosztów) do wyceny nieruchomości bądź udziałów w firmach.
Co istotne, strony mogą przedstawić sądowi plan podziału majątku jaki między sobą wstępnie ustalili, to może znacznie przyspieszyć przebieg postępowania. W takim wypadku strony są zobowiązane do przedłożenia dokumentów potwierdzających składniki majątku wspólnego, a także do wskazania kosztów oraz nakładów pracy osobistej poniesionych w celu jego utworzenia, zachowania bądź pomnożenia. Przy zdecydowaniu się na zgodny plan podziału opłata sądowa wyniesie jedynie 300 zł, a nie 1000 zł jak w przypadku braku porozumienia.
Ważne: Sąd może również dokonać podziału majątku już w wyroku rozwodowym, ale tylko pod warunkiem, że nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. W praktyce dzieje się to rzadko, głównie wtedy gdy małżonkowie są w pełni zgodni co do podziału majątku.
Zasady podziału majątku
Zgodnie z art. 43 kro § 1 „Oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym." Najprościej mówiąc oznacza to podział majątku wspólnego 50/50. Nie ma znaczenia, czy jedna osoba zarabiała znacznie więcej od drugiej, podział następuje po połowie.
Nierówne udziały
Zgodnie z art. 43 § 2 kro: Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, aby ustanie udziałów nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w jakim każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Przesłanką do ustalenia nierównych udziałów może być np. chorobliwy hazard, alkoholizm czy rażąca niegospodarność jednego z partnerów.
Nakłady i wydatki z majątku osobistego na wspólny
Często punktem spornym jest rozliczenie między małżonkami tzw. nakładów. Jeśli na przykład małżonkowie wyremontowali wspólny dom ze środków, które jedno z nich posiadało w majątku jeszcze przed ślubem, osoba ta ma prawo żądać zwrotu tych nakładów przy podziale majątku. Zasada ta działa w dwie strony – rozlicza się również sytuacje, gdy z pieniędzy wspólnych finansowano majątek osobisty jednego z małżonków.
Podsumowanie
Podział majątku po rozwodzie jest procesem złożonym. Pomimo tego, iż droga sądowa jest zawsze otwarta, warto dążyć do porozumienia, co pozwoli na uniknięcie wszelkich opłat sądowych. Dobrze przeprowadzony podział majątku pozwala na godne rozpoczęcie nowego etapu życia i uniknięcie sporów w przyszłości.