Rozwód to moment przełomowy nie tylko dla małżonków, ale przede wszystkim dla ich dzieci. Uregulowanie kwestii opieki i wypracowanie stabilnego harmonogramu kontaktów to jedno z najważniejszych zadań, przed którymi stają rodzice, aby zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa w nowej rzeczywistości.
Należy także pamiętać o tym, że pomimo tego, iż proces ten jest emocjonalnie bardzo obciążający dla rodziców, to dobrem dziecka kierują się sądy.
Plan wychowawczy – co warto wiedzieć?
Na wstępie należy rozróżnić dwa pojęcia, władza rodzicielska, a prawo do kontaktu. Są to dwa odrębne terminy i choć na swój sposób są one ze sobą powiązane, to zgodnie z art. 113 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: „niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów". Tak więc, brak władzy rodzicielskiej wcale nie musi być tożsamy z brakiem kontaktów z małoletnim dzieckiem.
W polskim prawie w momencie ustalania kontaktów z małoletnim preferowanym jest, aby rodzice wspólnie opracowali harmonogram opieki nad dzieckiem, zwany także planem wychowawczym. Takie ustalenia mogą zostać później wpisane do porozumienia rodzicielskiego i zatwierdzone przez sąd w wyroku rozwodowym. Zaletą takiego rozwiązania jest elastyczność i możliwość dostosowania zasad do potrzeb dziecka oraz indywidualnych potrzeb rodziny.
W dobrze skonstruowanym harmonogramie opieki powinny znaleźć się w szczególności:
- miejsce stałego zamieszkania dziecka;
- szczegółowy grafik kontaktów w dni powszednie oraz weekendy;
- ustalenia dotyczące okresów świątecznych, ferii zimowych i wakacji;
- sposób podejmowania decyzji o istotnych sprawach dziecka (np. leczenie, wybór szkoły)
- zasady pokrywania dodatkowych kosztów utrzymania dziecka.
W przypadku, gdy rodzice nie są w stanie się porozumieć pozostają jeszcze dwie inne drogi dojścia do konsensusu. Mianowicie:
- mediacja – w momencie gdy rodzice nie są w stanie dojść do porozumienia zaleca się pomoc mediatora, który może pomóc w znalezieniu kompromisu, dodatkowo jest to zdecydowanie mniej kosztowy wybór niżeli postępowanie sądowe;
- postępowanie sądowe – w przypadku, gdy porozumienie niestety nie jest możliwe, plan wychowawczy może zostać ustalony przez sąd, odbywa się to przy pomocy specjalistów takich jak np. psycholog dziecięcy i kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka.
Formy opieki: opieka naprzemienna vs kontakty ustalone
Obecnie rodzice mogą wybrać między różnymi modelami sprawowania pieczy, które najlepiej odpowiadają ich sytuacji życiowej. Mianowicie:
- opieka naprzemienna – dziecko mieszka w powtarzających się okresach (np. tydzień na tydzień) u każdego z rodziców. Wymaga to poprawnej komunikacji między byłymi małżonkami i najlepiej – bliskiego zamieszkania;
- opieka u jednego rodzica z ustalonymi kontaktami – dziecko na stałe mieszka z jednym rodzicem, a drugi realizuje kontakty w wyznaczone dni (np. co drugi weekend i jedno popołudnie w tygodniu).
Czy da się zmienić ustalenia dotyczące władzy rodzicielskiej?
Jak najbardziej. Jest to możliwe w sytuacji, gdy pojawiły się jakieś nowe okoliczności, które mają wpływ na dobro dziecka. Może to dotyczyć zarówno ograniczenia, rozszerzenia jak i całkowitego pozbawienia władzy rodzicielskiej jednego z rodziców.
Przykładowe sytuacje, które mogą wpłynąć na zmianę planu wychowawczego:
- przeprowadzka,
- zmiana planu lekcji dziecka,
- zajęcia dodatkowe,
- zaniedbanie obowiązków,
- brak zainteresowania dzieckiem.
Wszystkie te sytuacje, i wiele innych mogą stanowić podstawę do zmiany harmonogramu.
Jak przykładowo można ustalić kontakty z dziećmi?
- Weekendowe kontakty – np. od piątku od godziny 17:00 do niedzieli do godziny 18:00, można dodatkowo dodać zapis o odbiorze dziecka ze szkoły, bądź np. przedłużyć kontakty do poniedziałku z zaznaczeniem zawiezienia dziecka do szkoły;
- W tygodniu – np. w każdy wtorek od godziny 16:00 do godziny 19:00,
- Dodatkowe ustalenia dotyczące konkretnych świąt, ferii oraz wakacji – np. w co drugą wigilię od godziny 12:00 do godziny 20:00
Przykładowy harmonogram kontaktów z dzieckiem
- Co drugi weekend: od piątku 17:00 do niedzieli 18:00.
- Każdy wtorek: 16:00-19:00.
- Wakacje letnie: pierwsza połowa lipca oraz druga połowa sierpnia.
- Ferie zimowe: pierwszy tydzień parzystych lat.
- Święta: Boże Narodzenie - lata parzyste; Wielkanoc - lata nieparzyste.
- Kontakty online: wtorek i czwartek o godzinie 19:00 przez 20 minut.
Podsumowanie
Ustalenie harmonogramu opieki po rozwodzie to proces wymagający dojrzałości i odłożenia wzajemnych urazów na bok. Choć droga sądowa jest dostępna, dążenie do polubownego wypracowania planu wychowawczego pozwala na zachowanie lepszych relacji w przyszłości. Dobrze zaplanowana opieka to fundament, który pozwala dziecku z mniejszym lękiem wejść w nowy etap życia.